TADEUSZ BUJNICKI

LITWA – WILNO (VILNIUS)

Tadeusz Józef Bujnicki – historyk literatury polskiej, współzałożyciel współczesnej filologii polskiej na Uniwersytecie Wileńskim, emerytowany profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, związany również z Uniwersytetem Warszawskim, profesor honorowy Uniwersytetu Opolskiego.

Tadeusz Bujnicki urodził się 14 lutego 1933 roku w Wilnie. Jest synem Teodora Bujnickiego – poety i współzałożyciela grupy literackiej „Żagary”. Maturę zdał w 1951 roku. Studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1951–1955. Doktorat uzyskał w 1964 roku na tejże uczelni, jego promotorem był prof. Henryk Markiewicz. W roku 1973 habilitował się również na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jest założycielem Katedry Kultury Literackiej Pogranicza na Wydziale Polonistyki UJ. W latach 2000–2003 był kierownikiem tej Katedry.

Jest członkiem Komitetu Nauk o Literaturze PAN (od 1972 z przerwami; w latach 2008–2016; przewodniczący Komisji ds. Polonistyki Zagranicznej) oraz kolegium redakcyjnego „Ruchu Literackiego” (od 1969 r.), a także przewodniczącym Komitetu Okręgowego Olimpiady Literatury i Języka Polskiego (wcześniej Krakowskiego, później Małopolskiego KO), od 2018 przewodniczącym honorowym tegoż komitetu.

Jest autorem 16 książek, a także przeszło 300 publikacji naukowych i popularnonaukowych – m.in. podręczników szkolnych (Pozytywizm dla II klasy szkoły średniej i podręcznika dla X klasy szkół z polskim językiem nauczania na Litwie).

Odbył staże zagraniczne w Kijowie, Moskwie, Wiedniu, Paryżu oraz w Wilnie.

Monografie książkowe:

  • Pierwszy okres twórczości Henryka Sienkiewicza, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1968.
  • Sienkiewicz i historia: studia, Warszawa, 1981.
  • Bunt żywiołów i logika dziejów. W kręgu idei polskiej lewicy, Katowice: Śląsk, 1984.
  • Sienkiewicza „Powieści z lat dawnych”: studia, Kraków: Universitas, 1996.
  • Trylogia Sienkiewicza: leksykon, Kraków: Wydawnictwo Znak, 1998. (współaut. Rataj)
  • Światopogląd i poetyka. Szkice o powieściach historycznych Henryka Sienkiewicza, Rzeszów: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 1999.
  • Pozytywista Sienkiewicz: linie rozwojowe pisarstwa autora „Rodziny Połanieckich”, Kraków: Collegium Columbinum, 2007.
  • Trylogia” w kontekstach, Kraków: Collegium Columbinum, 2019.

Podręczniki:

  • Pozytywizm: podręcznik literatury dla klasy drugiej szkoły średniej, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994.
  • Starożytność, Średniowiecze, Odrodzenie. Podręcznik literatury dla kl. XI szkół średnich na Litwie, Kaunas 1996, wyd. II popr. Kaunas 2003.

 

Rozdziały w książkach i artykuły (wybór):

  • Obrazy „innego świata” (Losy Polaków w latach 1939–1945 na terytorium ZSRR w emigracyjnej prozie literackiej), „Przegląd Humanistyczny” 1990, t. 34, nr 4 (295), s. 31–42.
  • Ekspresjonizm Broniewskiego, w: „Wierszem kocham i wierszem cierpię”, opr. E. Lewandowska, M. Zalewska-Mikulska, Płock: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Wł. Broniewskiego, 1998.
  • Człowiek wśród przedmiotów. O „Moich znajomych” Konopnickiej, w: Ludzie – rzeczy – obrazy. Studia i szkice o epoce Marii Konopnickiej, red. T. Budrewicz, Z. Fałtynowicz, Suwałki: Muzeum w Suwałkach, 2004, s. 41–48.
  • Litwa między Wielkim Księstwem a kresami. Powieści historyczne Kraszewskiego na tle dziewiętnastowiecznych wyobrażeń o litewskiej przeszłości, w: Kultura polityczna w Polsce. T. VI, cz. 1. Litwa w polskiej tradycji i kulturze politycznej, red. M. Kosman, Poznań: Uniwersytet Adama Mickiewicza, 2006, s. 83–98.
  • Socjalizm Broniewskiego. Kilka banalnych przypomnień, w: Broniewski, red. M. Jochemczyk, S. Kędzierski, M. Piotrowiak, M. Tramer, Warszawa – Katowice: Agencja Artystyczna PARA, 2009, s. 151–165.
  • Wilno Orzeszkowej. Wczesne powieści, w: Poznawanie Orzeszkowej. W stulecie śmierci (1910-2010), I. Sikora, A. Narolska. Częstochowa – Zielona Góra 2010, s. 125–138.
  • Aleksandra Wata Broniewskiego portret osobisty, w: Elementy do portretu. Szkice o twórczości Aleksandra Wata, red. A. Czyżak, Z. Kopcia, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2011, s. 161–174.
  • Wielkie Księstwo Kraszewskiego, w: Krasiński i Kraszewski wobec europejskiego romantyzmu i dylematów XIX wieku, red. M. Junkiert, W. Ratajczak, T. Sobieraj, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauki, 2016, s. 201–216.
  • Powieść historyczna, w: Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918. T. 2, red. J. Bachórz, G. Borkowska, T. Kostkiewiczowa, M. Rudkowska, M. Strzyżewski, Toruń-Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2016, s. 343–355.
  • Nowe interpretacje – stare stereotypy. W stulecie śmierci pisarza, w: Polonistyka na początku XXI wieku. Diagnozy. Koncepcje. Perspektywy. T. 1: Literatura polska i perspektywy nowej humanistyki, red. J. Tambor, R. Cudak, K. Pospiszil, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2018, s. 383–393.
  • Litwa żagarystów. Między historią, mitem a współczesnością, „Bibliotekarz Podlaski” 2019, t. 43, nr 2, s.11–31.

 

Pozycje opracowane dla „Biblioteki Narodowej”:

  • Henryk Sienkiewicz: Wybór nowel i opowiadań, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979 (4 wydania).
  • Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.
  • Henryk Sienkiewicz, Bez dogmatu, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002 (I wyd. 2002, II wyd. uzupełnione 2015).
  • Władysław Broniewski: Wybór wierszy, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2014.
  • Wstęp do: Żagary. Antologia poezji, seria BN I 335, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2019.

W 2002 roku został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, a w 2020 roku Krzyżem Kawalerskim Orderu „Za zasługi dla Litwy”. Ponadto w 2019 roku został uhonorowany litewską nagrodą im. Algisa Kaledy.

Był kierownikiem zbiorowych projektów badawczych, m.in. „Życie Literackie Wilna i Wileńszczyzny w latach 1831–1941” (1995–1997), „Żagary. Monograficzny opis grupy” (2005– 2007), a także projektu badawczego Maestro 3 (finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki) „Henryk Sienkiewicz. Obecność w kulturze polskiej XX wieku. Polskość i nowoczesność. Recepcja i nowe odczytania” (2013–2019). Był współorganizatorem międzynarodowych sesji naukowych, m.in.  „Ostatni Obywatele Wielkiego Księstwa Litewskiego” (2002) oraz „Sienkiewicz jako składnik tożsamości narodowej. Z kim i przeciw komu” (Warszawa–Kiejdany–Łuck 2003–2004); współorganizatorem  cyklu sesji naukowych poświęconych Sienkiewiczowi w ramach PB („Sienkiewicz w szkole, bibliotece i muzeum” – 2014, „Sienkiewicz polityczny – Sienkiewicz ideologiczny” – 2015, „Twórczość Henryka Sienkiewicza a korespondencja sztuk i obecność w mediach” – 2016, „Henryk Sienkiewicz w literaturze i krytyce literackiej” – 2017, „Henryk Sienkiewicz. Język – styl – folklor” – 2018).

Prowadzi zajęcia z zakresu historii literatury polskiej. Jako pracownik naukowo-dydaktyczny wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim (w latach 1955–1973 oraz 1986–2003), na Uniwersytecie Śląskim (1973–1986), w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie (1996–2000). W latach 1993–1996 pracował na Uniwersytecie Wileńskim (lit. Vilniaus uniwersitetas), gdzie współtworzył Katedrę Filologii Polskiej (lit. Lenkijos filologijos katedra). Od 2008 roku pracownik naukowy Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego.

Przewiń do góry